Tagarchief: TU Delft

Delftse studenten presenteren hun ‘portiekflat van de toekomst’

Render—Building-Design-Side
Lees het gehele artikel

De Nederlandse (woning)bouw kampt met twee grote uitdagingen: voor 2030 moeten er 1 miljoen betaalbare woningen worden bijgebouwd en in 2050 moeten alle woningen energieneutraal zijn. Dit is waar onze portiekflats in beeld komen. Ons land telt 847.000 woningen in portiekflats en een groot deel hiervan staat op de slooplijst. De missie van SUM echter is om deze woningen te behouden, duurzaam te renoveren én uit te breiden, door ze op te toppen. Door van de portiekflats galerijflats te maken, wordt bovendien de sociale cohesie vergroot.

SUM (Symbiotic Urban Movement) is een studententeam van de TU Delft, dat in juni deelneemt aan de Solar Decathlon Europe 21/22. Het team bestaat uit zo’n zeventig leden met 27 verschillende nationaliteiten en negen disciplines, die een integraal plan uitwerken voor de renovatie en uitbreiding van naoorlogse portiekflats. “Naast architectuur en engineering wordt gefocust op haalbaarheid en uitvoerbaarheid”, vertelt Nikki de Zeeuw, Communications & Branding bij SUM. “Zowel op stedenbouwkundig als duurzaamheidsniveau.” De portiekflats in de Haagse wijk De Dreef dienden hierbij als uitgangspunt. “Deze portiekflats stammen uit de jaren vijftig van de vorige eeuw en tellen vier verdiepingen, zonder lift. Bewoners beschrijven de woningen veelal als gehorig, gevoelig voor vocht en schimmelvorming en ‘te warm in de zomer en te koud in de winter’. Ook zien zij hun buurt verloederen. Aan ons de uitdaging om dit aan te pakken, door (1) het wooncomfort te verhogen, (2) de sociale cohesie in de flat én buurt te vergroten, (3) meer energie op te wekken dan het gebouw en de bewoners gebruiken en (4) meer biodiversiteit te creëren.”

Integraal plan

Volgens berekeningen van SUM zijn veel naoorlogse portiekflats overgedimensioneerd. “Dit biedt mogelijkheden om de flats met een, twee of zelfs drie lagen op te toppen”, aldus De Zeeuw. “Zo ontstaat meer woonruimte op hetzelfde aantal vierkante meters en wordt de renovatie financieel aantrekkelijker voor woningcorporaties.” De schil van de zogenaamde ‘portiekflat van de toekomst’ wordt door het team opgewaardeerd met een nieuw ontwikkeld composietmateriaal met zeer hoge isolatiewaarden en het trappenhuis verhuist naar een zij-aanbouw, waar ook een lift wordt toegevoegd. Hierdoor worden de flats geschikt voor een veel bredere doelgroep. Door de vrijgekomen interne trappenhuizen bij de woningen te betrekken, ontstaat bovendien meer woonruimte. “Aan de voor- en achterzijde van de flats worden galerijen aangebouwd. Op deze galerijen en in de circulatiekern komen kleine sociale ontmoetingsruimten waardoor de onderlinge interactie op een natuurlijke manier wordt gestimuleerd. Diverse gemeenschappelijke ruimtes op begane grondniveau, zoals een koffiebar, wasserette en repaircafé, dragen hier eveneens aan bij.”

Om de snelheid in het project te houden en overlast voor bewoners tot een minimum te beperken, worden zoveel mogelijk onderdelen binnen het concept geprefabriceerd en als complete module op het werk aangeleverd. Ook als het om de installatietechnieken gaat.

De toekomstvisie van SUM: een portiekflat met gemeenschappelijke ruimtes, een aangebouwde galerij en extra verdiepingen.

Innovatief installatieconcept

Om energiezuinig wonen mogelijk te maken, worden behalve een ‘warme geveljas’ ook nieuwe installaties toegevoegd zoals een warmtepomp en zonnepanelen. “De Breman Installatiegroep is specialist op dit gebied”, aldus De Zeeuw. “Eerdere studententeams hadden al zeer positieve ervaringen met de manier waarop Breman werkt én meedenkt. Voldoende reden voor ons om opnieuw Breman te benaderen.” Mark Sprenkels, Manager Kenniscentrum Energietransitie bij Breman Installatiegroep: “Als landelijk opererend installatiebedrijf hechten wij grote waarde aan samenwerking. Zowel met bedrijfsleven als met studenten. Met de renovatie en uitbreiding van de portieketagewoningen spelen de SUM-studenten niet alleen slim en betaalbaar in op het enorme tekort aan woningen en de sociale uitdagingen, maar ook op de korte doorlooptijden op de bouw en het tekort aan vakmensen Door de wijze van bouwen kunnen wij de klimaat- en sanitaire installaties volledig prefabriceren.”

Voor de portiekflats hebben Breman en SUM een innovatief installatieconcept ontwikkeld, waarin bestaande technieken slim samenwerken. “Aan de basis van dit concept staat een samengestelde lucht/lucht-warmtepomp”, aldus Sprenkels. “Deze warmtepomp onttrekt zijn warmte uit het nieuwe, glazen trappenhuis en verdeelt de geconditioneerde lucht over de woningen. Een uitzonderlijk energie-efficiënte manier om de woningen het hele jaar door op een juiste en comfortabele temperatuur te houden. Door hiermee ook het warme water te verwarmen, wordt de flat zelfs energiepositief.”

Prototype

Om deel te kunnen nemen aan de Solar Decathlon Europe 21/22 bouwt het SUM-team eerst een prototype op The Green Village, het ‘Living Lab’ van de TU Delft Campus. “Met dit proefmodel laten we op kleinere schaal zien dat ons plan daadwerkelijk duurzaam, haalbaar en maakbaar is”, aldus De Zeeuw. “Bovendien testen we of de technieken en materialen in de praktijk net zo werken als van tevoren bedacht. Het prototype bestaat uit de sociale begane grond en een prefab topmodule, waarin ook het grootste deel van de technieken wordt geïntegreerd. Hiernaast komt een versimpelde vorm van het trappenhuis.” Half maart moet het prototype gereed zijn. Een maand later wordt het model weer gedemonteerd en meegenomen naar Wuppertal, Duitsland. Daar wordt het in veertien dagen opnieuw opgebouwd en zal het samen met zeventien andere inzendingen meedingen naar de erkenning als ‘de beste oplossingen voor een klimaatbestendige toekomst’.  

Flexibele zalen maken interfacultair onderwijsgebouw geschikt voor diverse onderwijsvormen

ECHO1_UNStudio_TUDelft-Echo_Oostgevel_CopyrightPlompmozes(ENT_I
Lees het gehele artikel

De TU Delft bouwt momenteel het nieuwe interfacultair onderwijsgebouw Echo. Dit multifunctionele gebouw, ontworpen door UNStudio, in samenwerking met Arup en BBN, omvat onder andere 7 onderwijsruimten, waarvan meerdere flexibel opgedeeld kunnen worden in kleine zalen om te voldoen aan de gewenste onderwijsvorm. Kolomvrije ruimten laten ook toe om het gebouw in de toekomst aan te passen aan nieuwe programmatische en functionele onderwijsinvullingen. Dit project wordt verder onder meer gekenmerkt door een open en transparant karakter, circulariteit en duurzaamheid. Terwijl de universiteit voor 2030 naar een CO2-neutrale campus streeft, realiseert ze nu al een uniek energieleverend gebouw. BAM Bouw en Techniek werd geselecteerd als hoofdaannemer, terwijl Stevens Van Dijck het bouwmanagement en de directievoering verzorgt.

De campus van de TU Delft wordt duurzamer en groener. Tegen 2030 wil de universiteit immers een CO2-neutrale en circulaire campus. Bovendien moet de buitenruimte een levendig gebied worden waar veel interactie tussen mensen mogelijk is, de zogenaamde ‘Living Campus’. Bestaande gebouwen worden vernieuwd en er komen ook nieuwe faciliteiten bij, waaronder Echo met 8.844 m² BVO aan extra ruimte. 

Centraal tussen het grote auditorium en de debatzaal prijkt een indrukwekkende trap, waarlangs men naar de bovenliggende verdiepingen kan wandelen. (Beeld: Plompmozes)

Inspelen op een groeiende studentenbevolking

“Het aantal studenten groeit gestaag. Daarom besloten we om dit nieuwe multifunctionele gebouw te realiseren. We kozen er bewust voor om dit niet toe te wijzen aan één faculteit, maar creëerden een interfacultaire voorziening met verschillende ruimten die flexibel aan de verschillende onderwijsvormen en studiemethoden aangepast kunnen worden. Zo kan de grootste collegezaal voor 700 personen eenvoudig opgedeeld worden in drie afzonderlijke zalen voor kleinere groepen”, zegt Jaco van Noppen, directeur van de dienst Campus and Real Estate. “In dit onderwijsgebouw moet veel sociale interactie ontstaan tussen studenten, docenten en bezoekers. De gebruikers moeten zich er ook goed voelen. Grote glaspartijen zorgen voor veel daglicht en een onbelemmerd contact met de omgeving. Verder streven we bij onze bouwprojecten naar CO2-neutraliteit en circulariteit. Bij Echo gaan we zelfs nog een stapje verder, want dit gebouw wordt energieleverend. We maken gebruik van duurzame en circulaire materialen, zoals bamboe, gerecyclede PET-flessen, …. Meer zelfs, dit project is zelfs circulair in zijn gebruik. Door de vele kolomvrije ruimten kunnen wanden eenvoudig verplaatst worden om een andere indeling te creëren of in de toekomst nog andere onderwijsvormen mogelijk te maken. Ook de elektro- en data-aansluitingen kunnen gemakkelijk verplaatst worden.”

Dit gebouw omvat in totaal 7 onderwijsruimten, waarvan er een aantal flexibel opgedeeld kunnen worden. (Beeld: Plompmozes)

Vertrekkend vanaf een overdekt plein

Het ontwerp werd gemaakt door UNStudio, in samenwerking met Arup en BBN, en ondersteunt de hedendaagse werk- en studeercultuur van ‘Everything Anywhere’. Daarbij zijn ruimtes zonder gedefinieerde functie van groot belang. Dit gebouw moest enerzijds uitstekende ruimten voor geconcentreerde studie omvatten en anderzijds ook een platform bieden voor sociale interactie. “De twee grote zalen met een open structuur en karakter vormen de beeldbepalende elementen in een grote open ruimte. We kozen hier bewust voor de integratie van bamboeribben, die zich tot aan het plafond uitstrekken. Die ambachtelijke uitstraling van het bamboe keert trouwens terug rondom de imposante centrale trap, die de verschillende niveaus met elkaar verbindt”, vertelt architect Ben van Berkel van UNStudio. “In ons ontwerp geleiden de twee sculpturale volumes, met name de collegezaal en de debatruimte, de loopstromen door het gebouw in het horizontale vlak en in verticale richting over de verdiepingen. Op de begane grond komt in de ene hoek een restaurant, terwijl in de tegenovergestelde hoek een groot studielandschap voorzien wordt. De inspiratie om meerdere faculteiten horizontaal in één gebouw te integreren in plaats van de traditionele toewijzing van een volledig gebouw aan één faculteit werd uit Singapore gehaald, waar dit concept reeds met succes toegepast wordt.”   

7 onderwijsruimten, veelal met een flexibele indeling

Het Echo onderwijsgebouw telt in totaal 7 onderwijsruimten met verschillende capaciteiten, die vaak ook eenvoudig opdeelbaar zijn voor kleinere groepen. Daardoor biedt het gebouw ruimte voor zowel lezingen en klassikale lessen als groepswerk, projectmatig onderwijs, debatten en zelfstudie. In totaal zal er ruimte zijn voor 1.700 studenten. 

“Op de begane grond bevindt zich de grote collegezaal voor 700 personen, die eenvoudig op te delen is in drie kleinere zalen. De opdeling van de wanden van deze zalen bestaat uit meerdere panelen van 11 meter hoog en 1,4 meter breed. Aan de andere kant van de grote centrale trap integreerden we een debatruimte, waar studenten met elkaar en met docenten in discussie kunnen gaan. De gemixte didaktiekzaal op de bovenverdieping kan gebruikt worden als één grote ruimte met 300 plaatsen voor gewone colleges, maar eveneens in 2 zalen van 150 personen ingezet worden voor onder meer groepswerk. Tot slot zijn er nog de 4 lokalen voor projectmatig onderwijs, telkens voor 64 studenten, en kantoorruimten”, licht Sven Verhoeven, projectmanager nieuwbouw bij Campus and Real Estate de verschillende onderwijsruimten toe. “Daarnaast omvat dit gebouw 360 studieplekken, opgedeeld in een overleg- of sociale zone (C), waaronder het restaurant, een stille zone (A) ten behoeve van zelfstudie aan de Oostzijde van het gebouw en de tweede verdieping. We hebben vooraf een goede analyse gemaakt van elke ruimte en samen met de specialisten van UNStudio en Arup alles op basis van computersimulaties tot in de kleinste details verfijnd. We wilden bijvoorbeeld dat een zaal binnen 15 minuten anders geconfigureerd kon worden. Bovendien mochten de wanden geen geluidslekken vertonen. We zijn zelfs naar Engeland getrokken, waar we in soortgelijke ruimten testen konden uitvoeren om alles perfect af te stemmen en voor te bereiden.” 

Een beeld van de voorbereidende werken voor de tribune in de grote collegezaal. (Beeld: Guus Schoonewille)

Duurzaam en energieleverend

Echo zal dagelijks geopend zijn tot middernacht, in examenperiodes zelfs tot twee uur ’s nachts. Het is niet alleen een transparant, multifunctioneel en flexibel gebouw, maar zal ook uitblinken in duurzaamheid én energieleverend worden. Een doorgedreven isolatie, warmte-koudeopslag en 1.200 zonnepanelen op het dak dragen hun steentje bij. 

“We kozen voor verdringingsventilatie, energiezuinige verlichting en het gebruik van duurzame materialen, zoals glas en bamboe. We hebben vooraf ook de nodige zonnestudies gemaakt, waardoor we de zonne-instraling en lichtinval perfect konden simuleren. Aan de buitenzijde werden rondom het gebouw op twee niveaus luifels gemonteerd, die verbonden worden met verticale staalkabels met begroeiing. Dit creëert een imposante, groene gevel én geeft een schaduwwerking”, sluiten de mensen van de TU Delft en UNStudio af. “Het project is nu volop in de afbouwfase. Begin volgend jaar willen we de installaties testen, waarna we kunnen inhuizen en proefcolleges kunnen organiseren om alles tot in de kleinste details af te werken. Naar verwachting kunnen we Echo dan in het 3e kwartaal van 2022 in gebruik nemen.”  

Bouwinfo

Opdrachtgever
TU Delft – Dienst Campus and Real Estate

Architect
UNStudio, Amsterdam (in samenwerking met Arup en BBN)

Hoofdaannemer
BAM Bouw en Techniek, Bunnik

Bouwmanagement/directievoering
Stevens Van Dijck, Zoetermeer