Tuin van Noord
01:57
11-04-2019

Tuin van Noord | Rotterdam

Voormalig gevangeniscomplex De Noordsingel Rotterdam krijgt woonbestemming

‘Nieuwbouw in een oud jasje’

Het monumentale, voormalige gevangeniscomplex De Noordsingel in Rotterdam ondergaat een ingrijpende metamorfose. De gesloten omgeving wordt een open woongebied met een groen karakter en heeft de naam Tuin van Noord gekregen. Het project wordt in vijf fasen uitgevoerd. BAM Wonen is bij één van de fasen betrokken als bouwer: de transformatie van de voormalige cellenvleugels tot 57 woningen (fase 1).

Bij de transformatie van De Noordsingel naar Tuin van Noord blijft het uiterlijk van de monumentale cellenvleugels, de kapel, de bewaarderwoningen, Hofpoort en vrouwenvleugel zoveel mogelijk behouden. Het van bewaring wordt grotendeels afgebroken en vervangen door nieuwbouw. BAM Wonen is betrokken bij de werkzaamheden van fase 1 aan de cellenvleugels en het panopticum, vertellen hoofduitvoerder Kees van Leest en senior projectleider Adrie de Bruijn. “Aan dit project is een jarenlange voorbereiding vooraf gegaan waar wij eveneens bij betrokken zijn geweest. Er zijn diverse opties besproken met als uiteindelijke bestemming de transformatie tot woningen. Woningen met een hedendaags comfort uiteraard. Het wordt nieuwbouw in een oud jasje.”

Uitdagingen in de bestaande omgeving
De Noordsingel – één van de oudste gevangeniscomplexen van Nederland – werd in 1872 in gebruik genomen; in 2012 werd het complex gesloten. De gevels van de cellenvleugels, die allerlei authentieke elementen bevatten, blijven zoveel mogelijk behouden. Ook de daken behouden hun vroegere uitstraling. BAM Wonen is nagenoeg klaar met het strippen van de cellenvleugels, die een volledig andere indeling krijgen. Het aanbrengen van nieuwe funderingen en het overeind houden van de gevels waren twee flinke uitdagingen, geven Van Leest en De Bruijn aan. “De draagkracht van de oude fundering was niet voldoende dus moesten er nieuwe palen worden aangebracht. Dat is altijd lastig in een bestaande omgeving. Om de bestaande gevels overeind te houden, is vooraf een uitgebreide staalconstructie aangebracht om ze te stabiliseren.”

Specifieke wensen
Nu het strip- en sloopwerk nagenoeg is afgerond, verleggen de werkzaamheden zich naar de ruwbouw, met onder meer het plaatsen van woningscheidende wanden en het aanbrengen van breedplaatvloeren. Kees van Leest: “In de vier cellenvleugels komen in totaal 57 woningen in 10 verschillende woningtypen. De grootste krijgen vier verdiepingen. In vleugel A komen onder meer woningen voor starters. Omdat alle woningen van fase 1 zijn verkocht en de kopers veel ruimte hadden specifieke wensen door te voeren, moeten we daar per woning rekening mee houden.” Een mooi voorbeeld, zegt hij, is de mogelijkheid een element uit de gevangenis, zoals een celdeur, in de woning te laten verwerken. “Daar hebben de nodige kopers gebruik van gemaakt.” BAM Wonen is met de ruwbouwwerkzaamheden gestart bij vleugel B. De laatste woningen van de eerste fase worden naar verwachting aan het eind van het jaar opgeleverd. 

Tuin van Noord

Omvangrijk bouwproject
De bereikbaarheid van de bouwplaats is een uitdaging, merkt Adrie de Bruijn op. “Met groot transport door een woonwijk, dat vraagt om het nodige denkwerk. Er is een heel plan opgesteld met diverse aanrijroutes, in samenwerking met de gemeente Rotterdam. Verder zijn er informatiebijeenkomsten met omwonenden geweest, is er één keer per twee weken een inloopspreekuur, is er een website met actuele informatie en een telefoonnummer dat mensen kunnen bellen. Dat alles verloopt goed en veel mensen vinden zo’n omvangrijk bouwproject interessant en komen een kijkje nemen.” Dat kunnen ze voorlopig nog wel een tijdje komen doen, zegt hij. “Wij en de andere partijen zijn hier nog wel even bezig. Als het klaar is, is dit een prachtige woonomgeving die in de afrondende fase een grote binnentuin krijgt, zoals vroeger bijvoorbeeld bij de begijnenhofjes. Een oase van groen en rust.”

Tekst: Jac Buchholz
Beeld: BAM Wonen
Projectinfo

Project met een pragmatische aanpak
Het transformeren van een monumentale gevangenis naar hedendaagse woningen met behoud van het gevelbeeld, brengt heel wat bouwfysische vraagstukken met zich mee. Die werden bij het project Tuin van Noord voorgelegd aan Climatic Design Consult. 

Adviseur Peter van Heun: “Wij zijn in het voortraject met de diverse partijen om de tafel gaan zitten om naar zaken als geluidsisolatie,
energie-isolatie, de installaties, brandveiligheid en daglichtinval te kijken. Op basis van gesprekken, tekeningen, metingen en observaties hebben we vervolgens adviezen uitgebracht. Dat is gebeurd vanuit een pragmatische aanpak, niet op basis van ingewikkelde onderzoeken.”

Kwaliteitsniveau
Advies dat als uitgangspunt had dat het kwaliteitsniveau van de woningen moest aansluiten bij een acceptabel kwaliteitsniveau en het Bouwbesluit, maar ook recht doet aan de bestaande gebouwen. “We zijn aan de gang gegaan met het streven woningen van nieuwbouwniveau te realiseren”, legt Van Heun uit. “Dat is niet op alle punten gelukt, maar dat past bij veel monumentale bouwwerken.” Belangrijkste uitdagingen noemt hij geluidisolaties, koudebruggen en optrekkend vocht. “Daar hebben we nogal wat aandacht aan moeten besteden.” Als ander punt van aandacht noemt hij de erker met schuifpui die de architect op één van de verdiepingen van de woningen had voorzien. “Met name wat de isolatie betreft, zijn daar aanvullende maatregelen genomen.”

In beeld
Nu de bouw in volle gang is, is de rol van Climatic Design Consult wat kleiner, maar zeker niet uit­ge­speeld. “Er zijn sowieso de gebruikelijke vragen. Bovendien zijn er na de start van de werkzaamheden wat veranderingen doorgevoerd. Daar moeten wij onze berekeningen dan op afstemmen. Dus we blijven in beeld.”


Gevelbeeld gerespecteerd
Bij de transformatie van gevangeniscomplex De Noordsingel in Rotterdam naar een sfeervolle woonomgeving met de naam Tuin van Noord, is veel aandacht voor de monumentale uitstraling van de gebouwen. Bij het handhaven van het authentieke gevelbeeld speelt onder andere Facedo een nadrukkelijke rol.

Van binnen eigentijds, aan de buitenzijde blijft het laat negentiende-eeuwse karakter van de gevangenis behouden, inclusief details van de vroegere functie. Gevelspecialist Facedo werd zo’n anderhalf jaar geleden bij het project betrokken om mee te denken over de invulling van de ramen en kozijnen. Projectleider Maikel van Wijk vertelt dat ervoor is gekozen de kozijnen tegen de binnenzijde van de gevel te plaatsen. “Normaal gesproken worden ze ín de gevel geplaatst. Nu erachter, in een frame waarin ook de isolatie en ventilatievoorzieningen wordt aangebracht. Er komt een rooster in, achter uitsparingen in het metselwerk en dat is van de buitenkant niet te zien. Om te controleren of alles, zowel fysisch als esthetisch voldeed, hebben we eerst twee proefopstellingen gemaakt.”

Tuin van Noord

Normaal gesproken worden de kozijnen ín de gevel geplaatst. Nu erachter, in een frame waarin ook de isolatie en ventilatievoorzieningen wordt aangebracht. (Beeld: Martin Hogeboom)

Effect van tralies
Hij legt vervolgens uit dat de ramen zijn voorzien van verticale roedes, om zo het effect van tralies te creëren. “De echte tralies konden niet blijven zitten. Niet veilig en je kunt dan de ramen niet openen.” In totaal gaat het om 220 ramen, zegt Van Wijk. Daarnaast worden er op de eerste verdieping van een groot aantal woningen 5-delige schuifpuien geplaatst. Hoewel Facedo pas in april, week 13, begint, is het merendeel van het materiaal al op de bouwplaats. 

“Omdat de bestaande gevels intact dienen te blijven, was de sloop erg gecompliceerd. Met als gevolg enige vertraging in de vooraf afgestemde planning. In overleg met BAM is besloten om het vooraf afgesproken tijdspad voor engineering en productie te handhaven.”

Bouwlocatie in hartje Rotterdam
Van Wijk geeft aan dat waar doorgaans de logistiek en opslag nog wel eens een belemmering is bij het vooruit produceren, dit nu niet het geval was. “Enerzijds omdat de bouwlocatie, ondanks dat die in hartje Rotterdam ligt, voldoende mogelijkheden heeft voor opslag. Anderzijds omdat de kozijnen gestapeld kunnen worden opgeslagen – waardoor weinig volume nodig is – doordat we het bouwkundig kader, glas en roedes al in de fabriek hebben aangebracht.”

In afwachting van de start van de montage­werkzaamheden is Facedo momenteel in overleg met andere partijen over het toe te passen beslag. “We bekijken hoe we dat op elkaar kunnen afstemmen zodat er een mooi geheel ontstaat.”

Tuin van Noord

Stedenbouw partners

Bouwinfo

Opdrachtgever Tuin van Noord B.V.
Architect Wessel de Jonghe architecten
Landschapsarchitect Landschapsarchitect en stedenbouw­kundig bureau Quadrat
Aannemer BAM Wonen

Installaties
Loodgieter
 Knol Installatie Techniek BV
Elektra Synorga Elektrotechniek BV
Mech. Ventilatie Steboma BV
CV-installatie Werkendamse Verwarmings Industrie BV
Constructie Pieters Bouw Techniek

PWS blokken RotterdamStabil