Roofdierenverblijf Blijdorp
02:01
10-12-2018

Roofdierenverblijf Blijdorp, Rotterdam

Roofdierenverblijf Blijdorp na restauratie weer authentiek

Het roofdierenverblijf van Diergaarde Blijdorp, een rijksmonument, is bij de restauratie zoveel mogelijk teruggebracht in de oorspronkelijke staat. Het gebouw krijgt met de gelada’s (expressieve apen uit Ethiopië) nieuwe bewoners. Om het monument daarvoor geschikt te maken, is het o.a. uitgebreid met een rotstunnel. Ook is over het verblijf een grote stalen constructie aangebracht, om ontsnapping te voorkomen. In het voormalige roofdierenverblijf kunnen twee groepen gelada’s worden gehuisvest: een familiegroep (aan de Noordzijde) en een vrijgezellengroep in het oude roofdierengebouw.

Het roofdierenverblijf is tussen 1939 en 1941 gebouwd naar een ontwerp van Sybold van Ravesteyn. “Vanwege de monumentstatus is er door Blijdorp voor gekozen om het zoveel mogelijk terug te brengen in de oorspronkelijke staat, inclusief het kleurenpalet zoals architect Van Ravesteyn dit bedacht”, zegt Ad Goes, werkorganisator bij Koninklijke Woudenberg, dat de restauratie en omvorming tot apenverblijf in de afgelopen twee jaar heeft uitgevoerd. “We hebben de gevels en de inwendige staalconstructie hersteld. Het dak is op de stalen liggers na geheel vernieuwd, inclusief de daglichtkoepels. De schoorsteen op het gebouw heeft de originele uitstraling weer teruggekregen door het stucwerk te vervangen door keramische tegels.”

Roofdierenverblijf Blijdorp

Roofdierenverblijf Blijdorp

Natuurlijke omgeving
Omdat gelada’s goede klimmers zijn, is aan de buitenzijde een rotslandschap toegevoegd. Goes: “De Diergaarde wilde bij de restauratie zoveel mogelijk een natuurlijke omgeving nabootsen, zowel binnen als buiten. De nieuwe rotspartijen die daarvoor zijn bedacht, bestaan uit een draagconstructie waarop spuitbeton is aangebracht. In de rotsen is een tunnel gemaakt waardoor het publiek het dierenverblijf binnenkomt. Door openingen in de tunnelwand hebben de bezoekers optimaal zicht op de apen; je loopt tussen de apen door. In het gebouw zijn de restanten van de oude kooien met stalen spijlen vervangen door één groot dierenverblijf aan de publiekszijde en voorzien van grote hardglazen puien. Na binnenkomst is een authentiek verblijf te zien waarin de fraaie houten wanden en ornamenten zijn hersteld. De ruimte is ingericht met interactieve educatie over de gelada’s.”

Daarnaast kent het gebouw een dienstruimte waar alleen de verzorgers komen. Aan weerszijden van het gebouw zijn de twee zogeheten kopkooi traliewerken teruggebracht, waarachter ooit de leeuwen zaten. Ook de gietijzeren kapitelen van de kolommen onder de dakrand zijn gerestaureerd.

Roofdierenverblijf Blijdorp

Roofdierenverblijf Blijdorp

Groene grasvlakte
De gelada’s behoren tot de enige apensoort die gras eet. Daarom is het buitengebied van het apenverblijf door de botanische afdeling van Blijdorp omgetoverd in een groene grasvlakte met winterharde struiken en bomen die lijken op de natuurlijke beplanting uit Ethiopië, het land waar de Gelada’s van oorsprong vandaan komen. Over het gehele complex is aan noord- en zuidzijde overnetting aangebracht.      

Die constructie bestaat aan de zuidzijde uit 1 + 2 en aan de andere kant uit 1 + 3 stalen bogen. Zij worden op hun plaats gehouden door dunne staalkabels, die zijn verankerd aan een nieuwe staalconstructie op het dak van het verblijf. Daaroverheen is een zo transparant mogelijk net aangebracht. Goes: “De enorme boogspanten tot 12,50 meter hoog vormen het meest spectaculaire deel van het apenverblijf. Die spanten zijn niet dermate zwaar dat ze alle aandacht trekken, door de bogen zijn de apen en het monumentale verblijf nog heel goed zichtbaar. Het ontwerp van de overnetting is tot stand gekomen in overleg tussen Blijdorp en  de welstandscommissie van Rotterdam en de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed.”

Dankzij de restauratie is het monument ook duurzamer geworden. Het dierenverblijf heeft een groen dak gekregen en een warmtepomp en zonnecollectoren wekken stroom en warmte op. De restauratie luidt de laatste fase in van het jubileumgeschenk van de Gemeente Rotterdam aan de Diergaarde voor het 150-jarig jubileum (2007). Dit werd voorafgegaan door de restauratie ven de Dikhuidenvleugel (2013) en het leeuwenverblijf en de Poort van Azië (2015).  

Roofdierenverblijf Blijdorp

Roofdierenverblijf Blijdorp

Roofdierenverblijf Blijdorp

Tekst: Henk Geist
Beeld: Rob Doolaard

Abonneer u op onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van de laatste trends en ontwikkelingen binnen nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie.

*Door op 'inschrijven' te klikken gaat u akkoord met onze voorwaarden.

Projectinfo

Ronde vormen vragen om bijzondere bekisting
Voor de bijzondere vorm van de nieuwe publieksentree aan beide zijden van het apenverblijf op Diergaarde Blijdorp is de bekisting voor zowel fundering als wanden verzorgd door Everts Betonbekistingen. De slingerende vorm van deze gang, die aan één zijde ook een ronde bocht van 180 graden maakt, en de verschillende rondingen in de wanden maakten het project voor Everts tot een bijzondere klus. “Iets wat we niet dagelijks meemaken”, zegt Frans Schilthuizen van het bedrijf uit Ridderkerk.

De publieksgang, die schuilgaat onder de rotsconstructie die over deze entree is aangebracht, slingert zich naar het monument toe. Schilthuizen: “De licht hellende gang is een heel apart ontwerp met ovale en geknikte vormen en een scheluw dak. De vloer is gefundeerd op stalen buispalen waarop een laag van tempex en beton met wapening is aangebracht. De wanden hebben flauwe rondingen met 4 verschillende stralen, waarvoor we een speciale bekisting hebben toegepast. In die bekisting zijn ook uitsparingen gemaakt voor de ramen, waardoor het publiek zicht heeft op de apen buiten.”

Daarnaast heeft Everts, dat bij meerdere projecten met Koninklijke Woudenberg heeft samengewerkt, de fundering en bekisting gemaakt voor de bijzonder vormgegeven poeren met ankers waaraan de stalen kabels van de netconstructie over het apenverblijf zijn bevestigd. Schilthuizen: “De opstorting voor de poeren met rondingen hebben we gedaan met een speciale vormgevende mal, een Fratec creatieve bekisting van Max Frank. Voor de fundering van de poeren zijn stalen buispalen toegepast. De poeren zijn met fundatiebalken gekoppeld aan het gebouw en aan de gesegmenteerde buitenrand, waar daar weer op een ronde opstorting is gemaakt.” In het verblijf is de bekisting voor 2 stabiliteitswanden gemaakt en is de vloer deels geëgaliseerd met een druklaag. “Daardoor is er in het gebouw één niveau ontstaan waarin ook een hellingbaan is opgenomen.”

Roofdierenverblijf Blijdorp

Stedenbouw partners

Bouwinfo

Opdrachtgever Diergaarde Blijdorp, Rotterdam
Ontwerp Walraad Architecten, Rotterdam
Constructie CAE, Rotterdam
Uitvoering Koninklijke Woudenberg, Ameide
Staalconstructies Vic Obdam, Obdam
Rotspartijen Houthoff, Rotterdam
Netwerken Mennens, Rotterdam i.s.m. Tri-Monta, Duffel (B)
Installaties Hellebrekers Technieken, Nunspeet
Bouwperiode oktober 2016 – oktober 2018
Bouwkosten 3,5 miljoen euro

Logistiek centrum HoogvlietStalen kooiconstructie