Biosintrum

De drie vleugels van het gebouw maken optimaal gebruik van het licht en de warmte van de zon.

02:56
11-03-2019

Biosintrum | Oosterwolde

Kloppend hart van de biobased economy

Op het Ecomunitypark in het Friese Oosterwolde wordt hard gewerkt aan de inrichting van het Biosintrum. Het splinternieuwe kenniscentrum bestaat voor meer dan 80% uit biobased materialen en voldoet aan de eisen van BREEAM Outstanding. Daarmee behoort het tot de meest duurzame en innovatieve gebouwen van Europa.

Lokale overheids- en onderwijsinstellingen, maar ook bedrijven, komen hier vanaf maart 2019 bijeen om kennis op te doen en te delen over de biobased economy en hierbij gebruik te maken van de congreszaal, kantoren, studieplekken, vergaderruimtes, flexplekken en het laboratorium. In het Biosintrum bevindt zich tevens een waar gerechten worden bereid met producten uit de eigen naastgelegen groente- en kruidentuin.

Natuurlijk Bouwen
In 2016 ontstonden de eerste plannen voor het Biosintrum. Gemeente Ooststellingwerf wilde een centrum bouwen om de plaatselijke economie aan te jagen. Conform het beleid en de visie van de gemeente moest het een biobased gebouw worden. Paul de Ruiter Architects werd bij de plannen betrokken en werkte een voorlopig ontwerp uit. Met die schets als uitgangspunt, nodigde de gemeente drie lokale bouwbedrijven uit: Bouwbedrijf Buiteveld, Bouwgroep De Jong en Doornenbal. Als het consortium ‘Natuurlijk Bouwen’ kregen zij in mei 2017 de opdracht om het Biosintrum te realiseren. 

Biosintrum

Opbouw constructie Biosintrum.

80% biobased
“Onze rol ging verder dan calculeren en bouwen”, zegt Rob van der Hoek van Bouwbedrijf Buiteveld. “We moesten ook op zoek naar een 80% biobased invulling van het ontwerp. Die zoektocht gingen we met het hele bouwteam aan, in een nauwe samenwerking met leveranciers en marktpartijen. Door open te staan voor hun kennis en passie voor hun product, kwamen we tot een schat aan ideeën. Samen met de architect, constructeur, bouwfysicus en de gemeente brachten we al die ideeën terug tot een werkbaar en kostenefficiënt pakket van biobased materialen. De combinatie met BREEAM Outstanding zorgde voor een extra dimensie. We moesten bijvoorbeeld een aantal zeer goede biobased producten laten vallen omdat specifieke schriftelijke bewijslast (nog) niet voorhanden was.”

Y-vorm met levendig atrium
Van der Hoek noemt een aantal van de toegepaste materialen: “Ten eerste is er de gelamineerde houtconstructie, vervaardigd uit lariksbomen uit de Drentse bossen. Verder vind je er grasplaten voor de plafonds, HSB-gevelwanden met cellulose als thermische isolatie, spijkerbroeken als akoestisch isolatiemateriaal in de binnenwanden, Accoya gevelkozijnen en een vloer waarin olifantengras is verwerkt.” Kenmerkend voor het ontwerp van het biobased kenniscentrum is de bijzondere Y-vorm. De drie vleugels van het gebouw maken optimaal gebruik van het licht en de warmte van de zon en komen samen in het midden van het gebouw. Daar bevindt zich een licht en levendig atrium, dat fungeert als interactieve ontmoetingsplek voor de uiteenlopende gebruikers van het gebouw. 

Biosintrum

(v.l.n.r.) Ronald Hageman – Paul de Ruiter Architects, Jacob Koopmans – Bouwbedrijf Buiteveld, Paul de Ruiter – Paul de Ruiter Architects, Rob van der Hoek – Bouwbedrijf Buiteveld, Bart Sieben – gemeente Ooststellingwerf, Fimke Hylkema – gemeente Ooststellingwerf, Martijn van Gameren –
Paul de Ruiter Architects, Ivo van der Reijnst – gemeente Ooststellingwerf.

Samenwerking met onderwijs
De beoogde interactie en samenwerking tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven kreeg al vorm tijdens de ontwikkeling van het Biosintrum. Op initiatief van de gemeente haakte de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden aan bij het ontwerpproces. Twee bouwkunde studenten draaiden mee in het architectenteam. Zij bedachten onder meer de constructie van het gebouw en gaven vorm aan het atrium. “Samenwerkingen als deze hebben een positieve bijdrage geleverd aan de totstandkoming en betekenis van dit gebouw”, zegt Van der Hoek. “Dat geldt ook voor de samenwerking met het Friesland College. Daarvan hebben diverse leerlingen stage gelopen op de bouwplaats. En een groep leerlingen van ROC Friese Poort heeft bijvoorbeeld de trap van het Biosintrum geëngineerd, gemaakt en geplaatst. Dat is toch geweldig?”  

Voorspoedig bouwproces
De bouw van het kenniscentrum is voorspoedig verlopen. Dit is grotendeels te danken aan de uitgebreide voorbereiding. Het gebouw is volledig in 3D gemodelleerd en op basis daarvan zijn zo veel mogelijk elementen geprefabriceerd. Van der Hoek licht de werkzaamheden toe: “In april 2018 gingen de betonnen palen de grond in. Daarop brachten we de vloer aan met daarin het olifantengras. Vervolgens monteerden we de houten prefab constructie met kolommen, liggers en CLT verdiepingsvloeren. De gevel is gesloten met houtcomposiet gevelbekleding en Accoya kozijnen met triple beglazing. Op het houten dak plaatsten we zonnepanelen. Verder zorgt een bodemwarmtepomp voor warmte en koeling.” In het kader van BREEAM besteedde het consortium veel aandacht aan lucht- en geluidsdichtheid. Dit leidde uiteindelijk tot zeer goede testresultaten. Met name de luchtdichtheid behaalde met een qv;10-waarde van 0, 10 een uitstekende score.

Biosintrum

Bewuste Bouwers riep Biosintrum uit als best presterende bouwproject 2018.

Nederlandse Bouwprijs 2019
Eind december leverde het consortium het Biosintrum op. Van der Hoek kijkt terug op een enerverend en leerzaam proces dat hij voor geen goud had willen missen. “Iedereen heeft zijn nek uitgestoken op dit project. We wilden laten zien dat er veel mogelijk is op het gebied van biobased bouwen, als je maar echt wilt. Als bouwbedrijf hebben we van Bewuste Bouwers de eerste prijs ontvangen voor het best presterend bouwproject van 2018. Onlangs won het Biosintrum ook de Nederlandse Bouwprijs 2019 in de categorie ‘gebouwen’. Dat is een opsteker voor het hele bouwteam. En een prestatie waar we met elkaar best trots op zijn.”

Tekst: Patricia van der Beek
Beeld: Bouwbedrijf Buiteveld
Projectinfo

Duurzame kozijnen van Accoya
Tussen de houten spanten van het Biosintrum in Oosterwolde bevinden zich 85 buitenkozijnen. Deze kozijnen zijn geproduceerd en geleverd door Dijko Kozijnen Oosterwolde. De kozijnspecialist leverde tevens 31 binnenkozijnen, 28 valramen en 10 deuren. 

“De kozijnen zijn gemaakt van Accoya”, vertelt eigenaar Jacob Schipper van Dijko. “Deze gemodificeerde naaldhoutsoort sluit het beste aan op de ambitie om het Biosintrum voor 80% uit biobased materialen te laten bestaan. Accoya hout is in de fabriek al verduurzaamd, waardoor het kenmerken heeft die lijken op die van hardhout. Vanuit technisch oogpunt is er geen noodzaak Accoya af te werken. Daardoor hoefden we niet op zoek naar een biobased verfsysteem dat ook nog eens voldeed aan de gewenste BREEAM certificering.” 

Bijzonder project in eigen dorp
Dijko produceerde en leverde kozijnen van 1,10 tot bijna 5 meter breed en hoogtes tot ruim 3 meter. “Het werk is super verlopen”, blikt Schipper terug. “Dat begon al in het voortraject, waarbij wij nauw betrokken werden en waarin iedereen openstond voor elkaars mening. Heel mooi om bij te dragen aan zo’n bijzonder project in eigen dorp.”


Duurzaam installatiepakket met watergevoerd VRF-systeem
Installatiebedrijf Bakker uit Oosterwolde is groot voorstander van duurzaam ondernemen. Toen directeur Edwin Walstra over de plannen van het Biosintrum hoorde, nam hij direct contact op met de gemeente Oosterwolde. 

“Als lokaal en duurzaam installatiebedrijf wilden wij graag aan dit project bijdragen”, zegt Walstra. “Op basis van ons voorstel gunde de gemeente ons de opdracht.” Bakker Installatietechniek levert en monteert alle E- en W-installaties voor het Biosintrum. Denk aan de complete elektra, pv-panelen, riolering met individueel afvalwatersysteem, een grijswatercircuit en laagtemperatuur verwarming en koeling. Installatiebedrijf Bakker ontwikkelde ook het gehele gebouwbeheersysteem.

TripleAqua-principe
Voor de verwarming en koeling van het Biosintrum past Installatiebedrijf Bakker het TripleAqua-principe toe. TripleAqua is een nieuw en baanbrekend watergevoerd VRF-systeem, dat tot 50% minder energie verbruikt dan reguliere systemen. Walstra: “Wat ik mooi vind aan TripleAqua, is dat het met laagwaardig water koelt en verwarmt. In combinatie met de grote warmtewisselaars en fancoilunits zorgt dit voor een duurzaam en aangenaam binnenklimaat in elke ruimte van het Biosintrum.”

Stedenbouw partners

Bouwinfo

Bouwprogramma Biobased kenniscentrum met diverse kantoor- en onderwijsruimten, een congreszaal en een restaurant (1.000 m2 bvo)
Opdrachtgever Gemeente Ooststellingwerf, Oosterwolde (FR)
Architect Paul de Ruiter Architects, Amsterdam

Aannemer
Bouwkundig: Natuurlijk Bouwen bv, Oosterwolde (FR)
Installatie: Installatiebedrijf Bakker BV, Oosterwolde (FR)

Bouwperiode april 2018 – december 2018

Betrokken partijen
Adviseur constructie: Adviesbureau Lüning, Velp
Adviseur installaties: Installatiebedrijf Bakker BV, Oosterwolde (FR)
Adviseur duurzaam bouwen: DGMR Raadgevende Ingenieurs, Den Haag
Adviseur bouwfysica: Landstra Bureau voor Bouwfysica Noord, Oosterwolde (FR)
Bouwmanagement: 4thecity, Arnhem
Adviseur bouwkosten: KamphuisSchaufeli bouw- en kostenmanagement, Hengelo 

ERA ContourDe Groot Vroomshoop