Uitdaging voor bouwers om flats Hilversum een warme schil te geven

De flats aan de Zeverijnstraat, acht en twaalf verdiepingen hoog, zijn in de jaren zeventig in beton gegoten. Gebouwbeheerder de Alliantie vindt het tijd om de verouderde installatie en de tocht aan te pakken. De installaties worden vernieuwd en de schil beter geïsoleerd, zodat het comfort in de 216 woningen wordt verbeterd en het energielabel een enorme sprong maakt, van D tot G naar A. 

“In de basis zetten wij er een warme jas omheen; we nemen isolerende maatregelen en upgraden de installaties, zodat de flats energiezuinig worden”, vertelt projectleider Richard Ligtenberg van aannemer Nijhuis Bouw B.V.. “Door de nodige maatregelen moet het comfort van de bewoners een stukje fijner aanvoelen.” In hun portemonnee zullen zij het niet merken; naar verwachting weegt de huurverhoging op tegen de energiebesparing. Een groot deel van het budget wordt hiervoor aangewend. Bovendien worden de entrees en de balkons aangepakt.

Van Heeswijk Architecten
Groot onderhoud voor de flats aan de Zeverijnstraat van acht en twaalf verdiepingen hoog.

Inspraak
Nijhuis doet dit in samenwerking met E-Sequent, een innovatieve ketensamenwerking tussen de Alliantie, Nijhuis Bouw B.V. en Rutges Vernieuwt, en in afstemming met de bewoners. “Gedurende de planontwikkeling hebben we de bewoners inspraak gegeven. Daar houden we zoveel mogelijk rekening mee. De architect heeft met de best mogelijke manieren gehoor gegeven aan de vraag van de bewoners. Veel bewoners zijn razend enthousiast: binnen twee weken was het draagvlak voor de verduurzaming behaald.”

De bewoners, gemiddeld 65-plus, wilden bijvoorbeeld een balkonophoging om de hoge afstap te verkleinen. “Daar geven we gehoor aan”, vertelt Ligtenberg, “en door de vier meter lange plaatstalen hekken wat schuin te plaatsen en op de kop van de balkons te monteren, ontstaat meer leefruimte. Dit is nog niet eerder toegepast.”

Van Heeswijk Architecten
De nieuwe entree nodigt meer uit om het parkeerdek te gebruiken. 

Entree
De bewoners kozen, uit de selectie die Nijhuis hen voorlegde, Van Heeswijk Architecten uit Amsterdam. Dit bureau paste twee jaar geleden al de kopgevels aan. Hun plan voor de entree matcht met dat ontwerp, waardoor er één geheel ontstaat. “Er zit wel een uitdaging in, want detailtechnisch vraagt dit de nodige denkkracht. De parkeerdekken worden dusdanig uitgebreid dat er een mogelijkheid is om ze vanaf de flat te bereiken in plaats van via de hellingbaan. De drukte van parkeren in de straat is immens, dus we willen mensen op het parkeerdek krijgen. De nieuwe entree nodigt meer uit.”

Eerst worden de werkzaamheden aan de schil verricht. “De woningen worden gevoed vanaf het dak, daar staat een centraal, verouderd ketelhuis. Voordat het warme water bij de woning is, gaat veel warmte verloren. We gaan daarom een kast maken rondom die leidingen, zodat de temperatuur lager kan. We brengen overal HR++ glas aan, asbest verwijderen we en vervangen we door geïsoleerde panelen. Ramen en deuren krijgen tochtweringen en in de gevels aan de balkonzijde brengen we suskasten, geluidswerende ventilatieroosters, aan.”

Van Heeswijk Architecten
Voor de hekken wordt vier meter lang plaatstaal gebruikt. 

Logistiek
De installatiewerkzaamheden duren gemiddeld vijf werkdagen per woning. Pas als de werkzaamheden binnen gereed zijn, begint Nijhuis aan de buitenkant. “Anders lopen teveel bouwhandelingen door elkaar en is het mogelijk niet veilig meer. Qua logistiek is het lastig, want aan de galerijzijde van beide flats bevindt zich een parkeerdek dat niet onbeperkt belast kan worden. We maken daarom hangbakken aan de gevel en brengen met kranen de hekken aan.” Eind 2018 moeten de werkzaamheden zijn afgerond.

i-project-infov3 Projectinfo

Minder overlast, schade en diefstal dankzij één vrachtbeweging per dag
Zo min mogelijk opslag om de kans op schade en criminaliteit te beperken. Gebundelde vrachtbewegingen om de CO2-uitstoot en overlast voor de omgeving tot een minimum te reduceren. Voor levering een extra controle op het materiaal, zodat de bouw bij problemen geen vertraging oploopt. “Nijhuis wil de bouw aan de Zeverijnstraat in Hilversum aanvliegen vanuit de meest efficiënte manier van verwerken, met minimale overlast”, vertelt Paul Meulman, vestigingsleider van Raab Karcher Apeldoorn-Zutphen.
LeanWorks is hun antwoord op al deze logistieke uitdagingen.

“In samenwerking met Nijhuis hebben wij gekeken naar de dagelijks materiaalstromen naar de bouw. Die bundelen we, van verschillende leveranciers en veelal geprefabriceerd, en leveren we per woning aan. Afval en pallets nemen wij mee terug, zodat er dagelijks maar één vrachtbeweging naar de bouw is”, aldus Gerben Driest, die als projectmanager LeanWorks van Raab Karcher verantwoordelijk is voor het logistieke concept. In de dichtstbijzijnde ‘hub’ van Raab Karcher, in Waddinxveen, wordt alles, ook de branchevreemde materialen, afgeleverd en veilig opgeslagen totdat het aan de beurt is om te worden verwerkt. De chauffeur brengt het naar de juiste plek, zodat ook de uitvoerder minimale overlast ervaart: in andere situaties zou hij dagelijks veel tijd verliezen aan chauffeurs ontvangen en vrachtbriefjes tekenen.

Raab Karcher begon een aantal jaren geleden met LeanWorks omdat bij binnenstedelijke projecten geen ruimte op de bouw is voor opslag. Meulman: “We hebben al meer dan zeventig projecten op deze manier gedaan en op de meeste projecten wordt wel tachtig procent op de vervoersbewegingen bespaard.”


Sanering zonder overlast
Het groot onderhoud aan de beide appartementencomplexen aan de Zeverijnstraat behelst ook asbestsanering: de privacyschermen en borstweringspanelen op de balkons en de vensterbanken en doorvoeren in de woningen moeten zorgvuldig worden verwijderd.

Nijhuis Bouw schakelt daarvoor ASB uit Veenendaal in, waarmee het een langdurige samenwerking heeft. “Wij proberen al in een vroeg stadium te adviseren en mee te denken. Onze bedrijfsfilosofie sluit erg aan bij die van Nijhuis op het gebied van kwaliteit leveren met zo min mogelijk bewonersoverlast”, verklaart Jacqueline de Vries, manager bedrijfsbureau bij ASB. Goede communicatie met de bewoners is noodzakelijk. “Het is belangrijk dat zij goed weten wat ze kunnen verwachten. We hebben met Nijhuis een planning gemaakt en de bewoners goed geïnformeerd; ze weten wanneer ze hun balkon moeten leeghalen en wanneer ze hun balkondeur niet kunnen gebruiken. Per dag doen we zo’n vier tot zes woningen, er bevinden zich tien woningen op een rij, dus we zijn nooit langer dan twee dagen bezig op een etage.”

Tijdens de asbestsanering wordt het werkgebied afgezet met linten en waarschuwingsborden. De werkzaamheden worden zorgvuldig uitgevoerd, met een goede afzuiger erbij, en na afloop brandschoon opgeleverd, onder toeziend oog van de deskundig toezichthouder asbestverwijdering.


Besparing op energie zit in collectieve installatie
De toepassing van gasabsorptiepompen speelt een rol in de labelsprong voor de beide flats aan de Zeverijnstraat in Hilversum: de collectieve cv-ketels krijgen van de gasabsorptiewarmtepompen het water voorverwarmd. Tevens worden de collectieve cv-leidingen naar de woningen geïsoleerd met hoogwaardige isolatie. De besparing voor de elektra zit hem in het toepassen van energiezuinige verlichting.

“We hebben lang van tevoren al samen met de aannemer bekeken hoe we een grote labelstap kunnen maken”, vertelt Johan Petersen, projectleider bij Van der Sluis Technische Bedrijven, dat de installatietechniek levert. In en om de woningen zijn diverse werkzaamheden gepland. Zo krijgen de woningen onder andere mechanische ventilatie met CO2-sturing. Door de collectieve installatie kunnen de bewoners in de woningen van het gas af. Ter verbetering van het comfort en de veiligheid van de bewoners wordt de intercom vervangen door een videofoon.

Van Heeswijk Architecten
Nijhuis Bouw houdt rekening met de wensen van de bewoners en weet meer leefruimte te creëren op de balkons en galerijen. 

Van Heeswijk Architecten
Behalve de verbetering van de installaties worden ook de balkons en entree meegenomen in het groot onderhoud.


Zaagwerk betonnen galerijbalustraden en sloopwerk
Op verzoek van Nijhuis Bouw Apeldoorn is Kwakkel Bv betrokken bij de renovatie van de 216 appartementen aan de Zeverijnstraat in Hilversum. Al in vroeg stadium is Kwakkel BV aangeschoven om mee te denken over de uitvoering van de werkzaamheden.

De werkzaamheden van Kwakkel BV bestaan uit het afzagen en verwijderen van 397 stuks betonnen galerijbalustraden. Daarnaast worden de plafonds, gevelkozijnen en stalen gevelbeplating van de trappenhuizen verwijderd. Ook de entrees van de beide flats worden door Kwakkel BV gesloopt.

Met name het verwijderen van de betonnen galerijbalustraden is een onderdeel van het werk waaraan in het voortraject al veel aandacht is besteed. Niet alleen op het gebied van de uitvoering maar ook zeker op het gebied van veiligheid voor alle betrokken partijen. Vooral de veiligheid van de werknemers tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden was een belangrijk onderwerp. In samenspraak met een deskundige partij op het gebied van valbeveiliging hebben Kwakkel BV, Nijhuis Bouw en Hilti een veilige oplossing bedacht. Kwakkel BV gaat ankers plaatsen door middel van chemische verankering waaraan over de gehele galerijen veiligheidslijnen gespannen worden. Door middel van een veiligheidsharnas en valblok kunnen de werknemers zich hieraan zekeren.

De betonnen galerijbalustraden worden door Kwakkel BV net boven het galerijdek afgezaagd. Omdat er steeds meer opdrachten op het gebied van betonzagen in opdracht worden gegeven aan Kwakkel BV is het machinepark zeer recent uitgebreid met een nieuwe elektrische wandzaag, die uitstekend ingezet kan worden voor deze klus. In de betonnen galerijbalustraden worden voorafgaand aan het zaagwerk twee gaten geboord ter bevestiging van de elementen in de kraan. Vervolgens worden de elementen na het zaagwerk met de kraan weggedraaid. De entrees worden met een mobiele kraan compleet gesloopt. Ook deze werkzaamheden worden door eigen medewerkers van Kwakkel BV uitgevoerd. Alle uitkomende materialen worden vanzelfsprekend gescheiden afgevoerd.


Parels in de borstwering
De muren aan de galerijkant van de flats aan de Zeverijnstraat worden geïsoleerd door Bestisol. Endoscopisch onderzoek wees uit dat de spouwen schoon maar klein (3,5 tot 4 centimeter) waren. Met die wetenschap koos Wim Altink van Bestisol voor isoleren met thermoparels in plaats van het ruwere glaswol.

“Want dat slaat dan eerder dicht. De isolatiewaarde van de parels is ook hoger.” De bewoners zullen het effect goed merken. “Het is natuurlijk afhankelijk van het stookgedrag, maar elke vierkante meter spouwmuur die je installeert, levert je een besparing op tussen de zes en tien kuub gas op jaarbasis.” En het is belangrijk dat het werk goed wordt uitgevoerd. “Wij zijn overal voor gecertificeerd.”


Blikvanger van staal en glas
Voor de nieuwe entreegebouwen van de appartementencomplexen aan de Zeverijnstraat is een transparant ontwerp gemaakt. Dankzij de combinatie van IPE600 stalen profielen en veel glas slaagt Constructiebedrijf H. ten Brinke en Zn. BV erin deze transparantie te creëren.

“Weinig staal in het zicht, veel glas – je kijkt er eigenlijk doorheen”, legt Wilco ten Brinke van het constructiebedrijf uit. “Een blikvanger.” De constructie, trappen, hekken, houten gordingen en balustrades van de entreegebouwen levert hij ook. “Vaak wordt staal weggewerkt, maar het leuke aan dit project is dat er juist veel in het zicht blijft. In overleg met de aannemer, architect en constructeur zijn we op dit moment bezig met engineering.”


Minder dikke isolatie met hogere waarde
In de eerste fase van het groot onderhoud aan de flats van de Zeverijnstraat werden de kopgevels, bijna tweeduizend vierkante meter, beter geïsoleerd. De aannemer koos voor Enertherm van IKO Insulations BV.

IKO was de eerste die met de harde PIR-isolatie een lambdawaarde van 0,022 bereikte over heel het ALU-gamma. “Een hoogwaardige isolatie met een hoge waarde voor de dikte. Traditionele producten, zoals minerale wolisolatie hebben minimaal de helft aan extra dikte nodig, terwijl de ruimte in de spouw vaak beperkt is”, legt André Kaptein van IKO Insulations uit. “We zijn druk aan het innoveren geweest om deze kwaliteitsnorm neer te zetten en we blijven onze recepturen verbeteren; het is de kunst om voor hetzelfde geld een beter product te leveren. We kijken ook naar het milieu. Met het veel compactere Enertherm product is het aantal m³ lager en dat resulteert in minder transportbewegingen.”

Tekst | Fiona de Heus  Beeld | Hans van Heeswijk Architecten
Uitgelichte afbeelding: 
Door de hekken schuin op de balkons te monteren, ontstaat meer leefruimte. Dit is nog niet eerder toegepast.