Groninger Forum: Seismisch bestendig bouwen

In de Groningse binnenstad verrijst de culturele hotspot van het noorden. Dit is het Groninger Forum en het brengt exposities, films, documentaires, debatten, literaire evenementen, talkshows, presentaties en manifestaties van over de wereld naar Groningen. Naast de bibliotheek en de filmzalen herbergt het Groninger Forum ook het Nederlands Stripmuseum en de VVV. Op de bovenste verdieping komt een skylounge met restaurant en een dakterras met uitzicht over de historische binnenstad. Een bijzonder gebouw vanuit stedenbouwkundig en architectonisch oogpunt. Een massief volume met wijkende geveldelen, asymmetrisch als geland vanuit andere dimensies in de onze.

Het ontwerp met een oppervlakte van 35.000 m2 is van de hand van NL Architects en ABT en herbergt onder het maaiveld een vijflaagse parkeergarage met daarboven tien bouwlagen. Het is een uitermate intelligent ontwerp. Een stedelijk icoon dat niet te doorgronden is in één oogopslag. Om het te begrijpen, moet je rondom het gebouw gaan. En dat kan straks, want het Groninger Forum staat centraal op de Nieuwe Markt.

De gevelvlakken zijn uitgevoerd in aluminium, glas en natuursteen en wijken en draaien tot de hoogste bouwlaag, met een enorme steilte als gevolg. Niet alleen spectaculair qua dimensionering maar vooral noodzakelijk voor de kwaliteit en leefbaarheid van de omringende bebouwing. Het is namelijk deze dimensionering die zorgt voor licht en lucht op het maaiveld.

Gebouw Groninger-Forum

Bouw
BAM Bouw & Techniek realiseert deze complexe opgave. Projectdirecteur Jos Rona vertelt: “Het volume, de dimensies en het seismisch programma vormen uitgesproken elementen binnen deze opgave. Constructief was het Groninger Forum al een uitdagend project, maar de seismische verzwaringsopgave heeft deze uitdaging aanzienlijk vergroot.” Al snel na de start van de bouw bleek de Groningse bevingsproblematiek ook een risico te vormen voor het Groninger Forum. Daarom zijn in 2015 alle betrokken partijen teruggegaan naar de tekentafel om een oplossing te vinden.

Seismische versterkingsmethode
Het seismisch bestendig maken van het Groninger Forum gebeurt middels de methode van versterken. “Er is gekozen voor deze methode vanwege het behoud van functionaliteit van het gebouw. Dat betekent meer wapening, een hogere betonkwaliteit (C53/C65 hogere sterkte beton) en zwaardere knopen in de staalconstructies”, vertelt Rona. “In februari 2015 zijn hoofdconstructeur ABT en onze eigen constructeur BAM Advies & Engineering aan de slag gegaan met de seismische opgave. Toevalligerwijs beschikken beide bedrijven over partners in Nieuw-Zeeland, waar het werken aan seismische problemen aan de orde van de dag is. Samen met deze specialisten is gewerkt aan de versterkingsopgave. Met de keuze voor de versterkingsmethode is het beoogde programma behouden. De oplossing is ook samen met de adviseurs van NAM en gemeente Groningen tot stand gekomen. Een breed gedragen oplossing die de veiligheid in en om het gebouw waarborgt.”

Groninger-Forum;-seismisch-bouwen

Near collapse
“Het Groninger Forum is niet per definitie een gebouw zoals seismologen zouden ontwerpen. Die geven de voorkeur aan een meer symmetrisch model en bouwen af naar boven toe qua gewicht. Het Groninger Forum wijkt en helt naar alle kanten uit en heeft een uitgesproken vorm. Het krachtenspel in het gebouw beperkte de oplossingsrichting. Je moet het zo zien dat de versterkende maatregelen het gebouw overeind houden bij een zeer ernstige beving, zoals de NPR omschrijft. Daarna is het gebouw ‘total loss’ volgens het criterium ‘near collapse’, maar de mensen in en rond het gebouw kunnen veilig evacueren”, legt Rona uit. “Dit is het eerste gebouw in Nederland van dit volume dat op deze manier gebouwd wordt.”

Ontwerp afpellen
Het seismisch bestendig maken van het gebouw blijft niet beperkt tot uitsluitend de constructie van het gebouw, ook in andere elementen komt dit tot uiting. Het hele gebouw is als het ware herontworpen. Rona: “Daarbij hebben we het gebouw als het ware afgepeld. Eerst zorg je dat het constructief veilig is en dan pel je verder af. Als voorbeeld: een watergevulde leiding boven een plafond zorgt voor een risico wanneer deze niet seismisch opgehangen wordt. Vluchtwegen moeten gegarandeerd worden. Roltrappen zijn ook speciaal vanuit dit risico geborgd.”

Groninger-Forum-staalconstructie

In één keer goed
“De prestatie die buiten wordt neergelegd, de precisie van de maatvoering en de inspanning om dit gebouw in één keer goed omhoog te brengen, zijn nog niet eerder vertoond.” De moeilijkheidsgraad van het ontwerp vraagt het uiterste van het team. Tel daar de complexiteit van de logistieke planning en de binnenstedelijke bouwlocatie bij op en het wordt duidelijk dat Rona uitermate trots is op zijn team. “Zonder BIM kun je hier helemaal niets beginnen. Alles is van tevoren gebouwd in het model. We werken in de uitvoering veel met digitale instrumenten om zaken te controleren. Er is geen gevel in dit gebouw in het lood. Het vergt veel van maatvoering en digitalisering.” Het project Groninger Forum wordt eind 2018 casco opgeleverd. De inrichting vindt aansluitend plaats. In 2019 zal het Groninger Forum haar deuren openen voor het publiek.

Tekst |  Anniek Heijs  Beeld | BAM Bouw & Techniek, Groningen en Gemeente Groningen

 

i-project-infov3 Projectinfo

Wachenzeller-Dolomit geeft Groninger Forum hoogwaardige uitstraling

Het is een project met een lange looptijd, de bouw van het Groninger Forum. Dat weet ook directeur Twan Smedts van natuursteenbedrijf Van Stokkum, dat samen met Dekker Natuursteen het prestigieuze gebouw van natuursteen voorziet. “In 2009 waren er de eerste contacten en hebben we de eerste monsters getoond.”

Smedts: “Uiteindelijk is er gekozen voor Wachenzeller-Dolomit omdat die steen qua kleur goed past bij die van de nabij gelegen Martinitoren.” Hij noemt het Groninger Forum een beeldbepalend gebouw, niet alleen vanwege de natuurstenen gevels, maar ook vanwege de afgeschuinde gevelvlakken die voor een beperkte schaduwval in de omgeving moeten zorgen.

In 2014 was alles zo ver om het project uit te voeren. Het kelderdek was al aangelegd. Toen kwamen de aardbevingen en werden de werkzaamheden begin 2015 stil gelegd. In de periode nadien werd onderzocht hoe het gebouw aardbevingsveiliger te maken. Ook door Van Stokkum, aldus Smedts. “Er werd een team samengesteld met mensen die ook betrokken waren bij de nasleep van de aardbevingen in Christchurch in Nieuw-Zeeland. Al snel bleek dat die een heel ander karakter hebben dan die in Groningen, die veel hoger in de aarde plaatsvinden.”

Engineer Ruud Kersten legt uit dat bleek dat voor de natuursteen platen tegen de gevel de windbelasting hoger was dan de aardbevingsbelasting. “Om aan de verscherpte eisen te voldoen, hebben we een nieuw aluminium bevestigingssysteem ontwikkeld, met een ander profiel en met daarachter een staalconstructie. In plaats van met vier ankers worden de platen nu met zes onafhankelijk van elkaar geplaatste ankers bevestigd.”

Een ander lastig punt was de wens van de architect om met platen in meer dan tachtig verschillende hoogtes te werken. Onmogelijk, stelt Kersten. “Uiteindelijk zijn we op veertien verschillende hoogtes uitgekomen die in wildverband worden geplaatst. De maatvoering is eveneens een aandachtspunt. Op papier klopt alles, maar in de praktijk is het altijd even afwachten. Zeker omdat de platen ruitvormig zijn vanwege de afgeschuinde gevels. Optisch lijken ze dan rechthoekig.”

Het plaatsen van de platen begint binnenkort. Om het overzicht te behouden, worden de ruim 13.000 platen opgedeeld in batches, maakt Twan Smedts tot slot duidelijk. “We brengen ze vanuit Duitsland naar een tussenopslag in Groningen en beleveren van daaruit de komende tijd de bouwlocatie waar een door ons ingehuurd partnerbedrijf ze gaat bevestigen. Wij richten ons nu op de verdere ontwikkeling van de dakvloer en hopen ook het natuursteen binnen te mogen leveren.”


Maatwerk in staalbetonvloeren

Het Groninger Forum wordt seismisch bestendig gebouwd. Ook de verdiepings- en dakvloeren van dit 45 meter hoge gebouw zijn hierop berekend. Aan Catsburg BV uit Almelo de uitdaging om hier met hun staalbetonvloer op verdiepingsniveau invulling aan te geven.

Als specialist op het gebied van dak- en wandbeplating is Catsburg actief in de hele Benelux. In opdracht van hoofdaannemer BAM levert Catsburg een staalbetonvloer van het type Comflor voor de eerste tot en met de tiende verdieping. “In totaal 8.200 vierkante meter vloeroppervlakte”, vertelt directeur Willem Catsburg.

Naast de staalbetonvloeren zorgt het bedrijf voor de bevestiging die nodig is in dit gebouw, zodat het past binnen de zware constructieve eisen. De vloeren laat Catsburg produceren in Engeland. “Elke drie tot vier weken leveren we een vloer op in Groningen.” Bijzonder noemt Catsburg ook de losliggende staalbetonvloeren voor de bioscoopzalen. “Om geluidsoverdracht via de vloeren te voorkomen, liggen deze vloeren op rubbers op de constructie. Een mooi voorbeeld van maatwerk!”


Vakmanschap op hoog niveau

Rohald de Jong van De Jong Betonvloeren BV uit Rijssen staat met zijn bedrijf voor een uitdagende klus in de Groningse binnenstad. Voor hoofdaannemer BAM verzorgt het bedrijf op het Groninger Forum de stort en monoliet afwerking van de betonnen dekvloeren, ca. 11.000 vierkante meter uitgevoerd in 23 fasen. De druklagen met een dikte van 4-7 centimeter worden afgewerkt conform de NEN norm 2747, vlakheidsklasse 3.

De uitdaging ligt letterlijk op hoog niveau op de 10 bouwlagen van het Groninger Forum. De Jong licht dit toe: “Naast het hoge kwaliteitsniveau zorgen de verspringende plateaus van de verdiepingsvloeren voor een uitdaging. Hier kunnen we met onze machinale rei niet bij komen. Wij zetten hier dan ook onze betonspecialisten voor in. De betonnen dekvloeren worden tijdens de stort met de hand vlak ingetrokken en daarna machinaal afgewerkt. Dit zorgt voor een hoger afwerkingsniveau.” Een optimale oplossing met behulp van vakmanschap.

Betonvloer Groninger Forum