Een betere woonkwaliteit én behoud van cultureel erfgoed

In Amsterdam-West wordt hard gewerkt aan de renovatie van 220 karakteristieke, sterk verouderde ‘Aireywoningen’, in het gebied tussen de Burgemeester De Vlugtlaan, Burgemeester Eliasstraat, De Tourton Bruynsstraat en Johannes Poststraat. In opdracht van woningcorporatie Eigen Haard voert Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen BV een volledige stripsloop uit, waarbij alleen de woningschil overeind blijft. Vervolgens worden alle huurwoningen opnieuw opgebouwd, gevels en daken geïsoleerd en alle installaties vervangen, zodat de woningen weer dertig jaar vooruit kunnen. Volgens Eigen Haard betekent de woningrenovatie een win-winsituatie voor de bewoners en de stad Amsterdam, met een betere woonkwaliteit én behoud van cultureel erfgoed.

De Aireywoningen danken hun naam aan de Engelse generaal Airey, die als één van de eersten prefab bouwen introduceerde. Hoewel oorspronkelijk bedacht voor de kazernebouw, bleek zijn revolutionaire bouwmethode ook een tijdelijke en goedkope oplossing voor de hoge woningnood in Nederland in de jaren vijftig. “Het prefabsysteem, dat zich kenmerkt door een extreem licht casco en het gebruik van lichte, droge materialen, zorgt anno 2017 voor specifieke uitdagingen”, vertelt Bas Pronk, Bedrijfsleider bij Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen BV. “Want ook nu zijn we genoodzaakt om lichte, droge materialen te gebruiken. Hier spelen we op in met metalstud (voorzet)wanden, brandwerende plafonds met gipsplaten en holle vloeren afgevuld met glaswol vlokken, waarmee we de overdracht van contactgeluid tot een minimum beperken.” Het installatiewerk wordt vrij traditioneel uitgevoerd, vertelt hij. “Holle vloeren zijn niet geschikt voor bijvoorbeeld vloerverwarming. Daarom is gekozen voor een traditionele verwarmingsinstallatie met cv-ketels en radiatoren, aangevuld met een CO2-gestuurd ventilatiesysteem. Op de daken komen pv-panelen en alle gevels en daken worden hoogwaardig geïsoleerd, waarmee de woningen een energielabelsprong maken van G/H naar A/B.”

Aireywoningen

Bewonerswensen
De renovatie van de Aireywoningen is opgedeeld in fases. De eerste (80 woningen) en tweede fase (60 woningen) zijn inmiddels gereed. Pronk: “Op dit moment zijn we druk bezig met de laatste 80 woningen, die eind 2018 gereed moeten zijn.” De gefaseerde uitvoering is nodig omdat bewoners tijdens de werkzaamheden niet in hun woningen kunnen blijven en Eigen Haard slechts beperkte opvangmogelijkheden heeft. “Bewoners hebben verschillende opties: ze kunnen verhuizen naar een (huur)woning buiten de wijk, nemen tijdelijk hun intrek in een wisselwoning of verhuizen naar een woning in de al gerealiseerde fase, waarop wij onze werkplanning aanpassen.”

In de woningen waarvan de nieuwe huurder al bekend is, heeft Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen BV te maken met bewonerswensen. “Bestaande huurders mogen een indelingsvariant kiezen met een open of dichte keuken. Zij hebben inspraak in hun toiletindeling, verf- en tegelkleuren en kunnen naar wens ook de badkamer verplaatsten. Om het overzicht te bewaren, heeft de architect alle woningtypes uitgewerkt in 3D BIM, waarin tevens de huurderskeuzes worden gemodelleerd. Zodat wij exact weten wat we waar moeten bouwen.”

Aireywoningen

De grootste uitdaging in het project is volgens Pronk om een moderne woning te realiseren in een oud casco. “De bouwfysica is heel bepalend voor onze bouwsystemen”, vertelt hij. “De gevelschil blijft overeind en de woningen worden van buiten naar binnen geïsoleerd en waterdicht gemaakt, waar dit normaal gesproken andersom gebeurt. Deze omgekeerde werkvolgorde vraagt om een juiste mindset.”

Bouwtreintje
De werkzaamheden worden uitgevoerd in een bouwtreintje, waarbij steeds drie tot vier woonblokken van 18 of 21 woningen onder handen worden genomen. “Allereerst koppelen de nutsbedrijven de gas- en elektrische installaties af, waarna het sloopbedrijf de woningen stript”, vertelt Pronk. Vervolgens beginnen wij met de gevelaanpak, waarna de binnenpakketten op de planning staan. Alle werkzaamheden worden per portiek van zes woningen opgeleverd.”


‘Gevelherstel geeft Aireywoningen hun oorspronkelijke uitstraling terug’

Een belangrijk kenmerk van de ‘Aireywoningen’ in Amsterdam-West zijn de dragende gevels, die zijn samengesteld uit licht betonnen stijlen en dunne plaatjes van beton (60 x 40 cm). “Door de jaren heen zijn deze gevels van meerdere verflagen voorzien, waardoor de originele uitstraling was verdwenen”, vertelt Richard Bolderman, Projectleider bij Ervas International BV, specialist in beton- en gevelherstel en vochtwering. “In onderaanneming van bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen BV brengen wij hier verandering in.”

Aireywoningen

“We zetten alle gevels in met een biologische weekmaker, waarna de diverse verflagen door middel van stoomcleanen worden verwijderd”, vertelt Bolderman. “Vervolgens voeren we waar nodig betonherstel uit. Bijvoorbeeld op plekken waar betonschade is ontstaan of waar in het verleden gevelkachels of ventilatieroosters hebben gezeten. Op bouwkundig vlak herstellen we o.a. de kolommen achter de elementen. Daarbij gebruiken we diverse technieken, zoals handmatige betonreparatie, waarbij de uitgewassen grindstructuur in tact blijft en aangieten, waarbij we indien nodig de vloeibare betonmortel in een bekisting gieten. Op plekken waar extra wapeningsstaven nodig zijn, maken we gebruik van speciale ankers, conform de opgave van de constructeur. Alle gevels worden bovendien nabehandeld met een hydrofobeermiddel om vochtindringing te voorkomen. Hiermee kunnen de gevels weer jarenlang vooruit.”

Aireywoningen

“In het voortraject hebben we in samenwerking met Hooyschuur architecten + adviseurs diverse proeven bij de woningen uitgevoerd, op basis waarvan de juiste methode voor gevelherstel en vochtwering is bepaald”, vertelt Bolderman. “Bij de proefwoning voor fase 3 ontdekten we flinke schade aan de kolommen, die is toegebracht tijdens een eerdere kozijnrenovatie. Om deze schade te herstellen, moeten de kolommen niet alleen conventioneel hersteld maar ook verstevigd worden. In plaats van het volledig vervangen van de kolommen of het plaatsen van stalen tussenkolommen, hebben wij voorgesteld om een koolstof lijmwapening te gebruiken. Hiervoor hebben we groen licht gekregen van de woningbouwvereniging én het bouwteam. Op dit moment zijn deze werkzaamheden in volle gang, waarmee een nieuwe innovatie in de destijds innovatieve woningen wordt toegepast.”

Aireywoningen

Tekst | Lieke van Zuilekom  Beeld | Fedde de Weert